نوروز هدیه ارزشمند و هوشمندانه ایرانیان به بشریت

نوروز هدیه ارزشمند و هوشمندانه ایرانیان به بشریت

منتشر شده در شماره ویژه نوروز ماهنامه روژمان سنندج به مناسبت نوروز 1396

در هندسه زمین و خورشید در طول سال چند روز انگشت شمار عملا نقطه عطف به حساب می آیند و خبر از شروع یک تغییر و دگرگونی اساسی در سال را می دهند این تغییرات عملا شاخص تعیین شروع و خاتمه سال بوده اند موقعیت زمین نسبت به خورشید تنها دگرگونی در نحوه رسیدن تابش خورشید به زمین و به تبع ان تغییر در شرایط جوی را به دنبال دارد شناخت هندسه موقعیت ستارگان نسبت به هم یا علم نجوم دارای سابقه ای طولانی است قدما تغییرات موقعیت ستارگان را در کره ظاهری دوران خورشید یا دایره البروج (دایره برجها ) مبنای تغییرات بیشتری فراتر از فصل و آب و هوا فرض می نمودند و بر اساس این تغییرات پیشگوئیهائی انجام می دادند اما با علم امروزی ما میدانیم که تغییرات ستارگان و کواکب نسبت به هم در زندگی و حیات و ممات ما انسانها بصورت ویژه و فردی تاثیر ندارد و پیشگوییهای قدما حتی در زمینه پیش بینی روزانه هوا بیشتر جنبه فرضی وشاید تفننی داشته[1] اما باید اذعان داشت که سیاره زمین در داخل منظومه شمسی دارای حرکت ها و مسیرهای مختلفی است که برآیند انها نظم شگفت آور و منحصر به فرد سیاره ما را پی انداخته است و بنابراین باید به کنجکاوی و رهیافت پیشینیان در تلاش برای شناخت پیچیدگیهای ماورای تصور جهان پیرامونی احسنت و آفرین گفت یکی از موفقیت های قدما شناخت هندسه زمین و خورشید و تطبیق زندگی خود بر اساس آنست . زمین در گردش سالانه خود به دور خورشید با سرعتی حدود 30 کیلومتر در ثانیه از چهار موقعیت حدی به نام اعتدالین و انقلابین عبور می نماید این چهار موقعیت شروع فصل های چهارگانه سال می باشند و انطباق تقویم ایرانی در شروع فصل ها با این جهار موقعیت حدی نشانه برتری تقویم جلالی ایرانی برتقویم گریگوری میلادی است انقلاب های سال که عبارت باشند از انقلاب تابستانه و انقلاب زمستانه به ترتیب در اول تیر و اول دی ماه روی می دهند و ملاک تشخیص نیز زاویه تابش خورشید است درانقلاب تابستانه شعاع خورشید در عرض جغرافیایی بیست و سه نیم شمالی که راس السرطان مشهور است عمود است و در انقلاب زمستانه تابش خورشید در عرض متقارن جنوبی آن یعنی راس الجدی عمود میگردد و زاویه تابش خورشید در ظهر اول تیر در سنندج 78درجه و در ظهر اول دی 31 درجه می باشد و از این بازه در ظهرهای سایر ایام سال فراتر نمی رود اعتدالین در روز اول فروردین و روز اول مهر است در این دو روز تابش خورشید در استوای زمین در زمان ظهر عمود است ودر هر دو نیمکره زمین تابش خورشید همگن میگردد ایرانیان برای این اعتدال و همگنی ارزش ویژه قائل شده و این مناسبت را یمن و مبارک شمرده و برای ان مراسم ویژه بر پا داشته اند که اعتدال بهاری را نو روز و اعتدال پاییزی را مهرگان نامیده اند نوروز را به همین دلیل عید عدالت هم نامیده اند موقعیت فعلی نوروز در شروع بهارممتاز است و هیچ عید عرفی در دنیا دارای چنین موقعیتی نیست بویژه در نواحی سردسیر که متقارن میگردد با رهایی از هجوم سرما و یخبندان و همزمانی آن با شروع فعالیت طبیعت و آراستگی در و دشت و کوه و القای حس خوشایند آن در انسان در این مقدمه به موقعیت نجومی و تقویمی نوروز اشاره شد اما در فرهنگ و تمدن ایران زمین نوروز تنها یک روز نیست و میتوان گفت که نوروز جزو نیرومندترین حلقه های ارتباطی مردمان وسیعی است که دل در گرو فرهنگ ایرانی دارند نوروز بدون شک یک مراسم و عید ایرانی است و این تلاش هایی که کشورهای اطراف برای به تملک دراوردن نوروز انجام می دهند بیشتر به یک شوخی سبک شبیه است تا به یک کار فرهنگی ترکیب نام نوروز هنوز در کردی و فارسی و سایر لهجه های ایرانی زنده و جاری است روز نو انگار همین دیروز نامگذاری شده است و نوروز دارای هیچ نام دیگری نیست و دلیل قوی دیگر مبنی بر ایرانی بودن نوروز روشن شدن فطری احساس خوشایند جشن و سرور در ضمیر و نهاد مردمان ایران در نوروز است که شبیهی در سایر نقاط جهان ندارد در عراق و ترکیه که دولتهای حاکم نوروز را برای دهها سال ممنوع کرده بودند با فوران آتشفشانی نوروز خواهی مردمان کرد زبان این کشورها مواجه شدند بطوریکه دولت قبلی عراق ناچار شد عید نوروز را به رسمیت بشناسد و در ترکیه هم با وجود ممنوعیت رسمی عید نوروز در استانهای کردنشین مفصل و با شکوه تمام برگزار میگردد نوروز مانند نسیم روان است اگر اقدام برای جلوگیری از وزش نسیم عاقلانه باشد ممانعت از برگزاری عید نوروز هم میتواند جنبه ای از منطق را در خود داشته باشد . .

در باره تاریخ نوروز طبیعتا دنبال مستندات تاریخی گشتن هدر دادن وقت و انرژی است چه درهم تنیدگی افسانه ها و روایات شفاهی و اساطیر استناد را مشکل نموده است شاید بشود گفت که شاهنامه فردوسی معتبرترین منبع در خصوص شناخت نوروز است

بیارید این آتش زردشت

بگیرد همان زند و اوستا بمشت

نگه دارد این فال جشن سده

همان فر نوروز و آتشکده

همان اورمزد و مه و روز مهر

بشوید به آب خرد جان و چهر

کند تازه آیین لهراسبی

بماند کین دین گشتاسبی

که در شاهنامه هم نباید دنبال یک تاریخ و سال مشخص گشت اما میتوان استنباط کرد نگهداری این رسم و رفتار در طول روزگارانی بسیار دراز نشانی از مفید بودن واقعی این مراسم بوده است که اولین فایده آن خودیابی ایرانیان در گستره پهناور فلات ایران در پناه چتر وحدت ملی است که همین احساس تعلق سبب ایجاد انرژی مثبت و مهمتر از آن احساس دوستی و نزدیکی اقوام مختلف ایرانی با هم بوده که طبیعتا هم در مناسبات تجاری و هم در دفاع از کیان خود در برابر بیگانگان دارای ارزش واقعی تشجیعی و معنوی بوده است شناخت این جنبه های نیرومند عید نوروز است که امروز رقابتی بین کشورهای اطراف ما برای ثبت این آیین به نام خود در یونسکو درگرفته است رقابتی که جنبه طنز آن بر جنبه واقعگرایانه آن می چربد چه نام نوروز دارای پیوند طبیعی و ذاتی با ایران است و عکس این ادعا صحت دارد که هر جا که نوروز را از خود می دانند باید ریشه در ایران داشته باشند و با همین استدلال میتوان تعلق افغانستان و تاجیکستان و آذربایجان و تمام مردمان کرد ساکن در بیرون از ایران به ایران فرهنگی را اثبات کرد . قاطعانه میتوان ادعا کرد که هیچ مردمی در جهان به اندازه ایرانیان شعر و سرود هم بصورت رسمی و هم در فرهنگ عامه در استقبال از نوروز ندارند .

تزئینات متنوع و هنرمندانه رسوم عید نوروز درسرتاسر گستره ایران دلیل دیگری بر تعلق این مناسبت به ایران زمین دارد روشن کردن آتش در غروب روزی که فردایش نوروز است ، رنگ کردن تخم مرغ و ماهی در تنگ انداختن و هفت سین و نوع غذایی که باید تهیه شود و گردش کودکان و نوجوانان برای جمع آوری عیدی و درخواست آشکار عیدی بدون هیچگونه تعارف و رودربایسی بین مردم و گردش دهل و سرنا زنان به درب خانه ها و درخواست شادباش عید و ایجاد جو عمومی نشاط و سرور و شادمانی را باید از تزئینات ویژه نوروز به حساب آورد مراسم نوروز در مناطق روستایی کردستان از اصالت بیشتری نسبت به شهرها برخوردار است رسم آتش بازی و بر افروختن آتش در چهارشنبه آخر سال موسوم به چهارشنبه سوری رسمی جدید و فاقد اصالت است باید البته مفهوم اساطیری نحوست آخرین چهارشنبه سال را در اساطیز ایرانی بررسی کرد اما در سنندج در شب چهارشنبه آخر سال کدبانوان خانه جارویی کهنه (گزگه کوتره)را آتش زده و اسپند دود می کردند و مراسم آتش بازی را تنها در شب نوروز بر پا میکردند و رسم چهارشنبه سوری و پریدن از روی اتش و خواندن ورد زردی من از تو سرخی تو از من را تلویزیون در اواسط دهه چهل در کردستان ترویج نمود .

عید نوروز را باید بدلیل های زیادی حفظ نمود اولین دلیل همان چتر طبیعی احساس تعلق به سرزمین ایران است همچنین بدلیل ذات نشاط اور زمان نوروز و استراحت لازم پس از گذراندن سرمای زمستانه و نیز ترویج گردشگری و ایجاد رونق اقتصادی در این بخش بنابراین میتوان نتیجه گرفت که در عصر جدید نیز نوروز کارکرد مثبت خود را حفظ نموده و وظیفه فردی و جمعی همه ایرانیان نگهداری از این آئین است

+ نوشته شده توسط محمد طالب حیدری در جمعه بیست و هفتم اسفند ۱۳۹۵ و ساعت 22:29 |