شب یلدا از دیدگاه هواشناسی

شب یلدا از دیدگاه هواشناسی

مطلب زیر توسط خبرگزاری ایلنا و ایسنای کردستان نیز گزارش و مخابره شد

یلدا را واژه ای بیشتر سریانی می دانند که با تولد دارای ریشه مشترک است و به همان معنی تولد و زایش است  اما در گاه شمار ایرانی از دیرباز شناخت خوبی از هندسه زمین و خورشید موجود بوده است بطوریکه مناسبت های نوروز و مهرگان را از دوران باستان داشته اند  حکیم عمر خیام در هزار سال قبل با ابداع تقویم جلالی حداکثر دقت را در تعیین ایام سال بکار برده است تقویم ما ایرانی ها از نظر انطباق روزهای عطف با  ماههای سال از تقویم مسیحی اروپایی دقیقتر است  .در طول سال موقعیت های زمین و خورشید مبنای مناسبت های چهارگانه اعتدالین پاییزی و بهاری و انقلابین زمستانه و تابستانه می شود اعتدال بهاره روزاول فروردین (21 مارس ) و اعتدال پاییزه هم روز اول مهر یا 31 شهریور  یا 22 سپتامبر است در این دو تاریخ تابش خورشید به نسبت مساوی به نیمکره های شما و جنوب زمین می رسد به همین دلیل به عید نوروز عید عدالت هم گفته میشود و البته این موقعیت اعتدالی در طول سال دیگر وجود ندارد  اما دو موقعیت انقلاب تابستانه و انقلاب زمستانه در روز اول تیر و اول دی ماه اتفاق می افتد در انقلاب تابستانه تابش خورشید در راس السرطان یعنی 23/5 شمالی عمود میگردد و از 66/5 شمالی تا خود قطب خورشید غروب نمیکند و اول تیر بیشترین طول روز را در سال داراست همچنین بیشترین تابش دریافتی از خورشید در روز اول تیر به نیمکره شمالی می رسد در انقلاب زمستانه تابش خورشید در 23/5 جنوبی یعنی راس الجدی عمود میگردد و شب قطبی در شمال تا 66/5 شمالی گسترده میگردد کمترین میزان تابش خورشید در طول سال در روز آخر آذر و اول دی به نیمکره شمالی زمین می رسد همچنین شب آخر پاییز و شب آغازین زمستان یا شب یلدا رکورد درازا را در طول سال داراست . اما روند گسترش تاریکی در شب یلدا متوقف میشود و از روز اول دی طول روز افزایش یافته و از شبها بتدریج کوتاهتر میشوند .و گفته می شود علت نامگذاری یلدا همین زایش تدریجی روز و غلبه روشنایی بر تاریکی است البته زمستان در نواحی کوهستانی ایران زمین در گذشته های دور چهره ای نامهربانانه و سرد داشته است و با امکانات روزگاران قدیم امکان باز کردن راهها همواره میسر نبود و گذرگاههای کاروان رو ممکن بود بدلیل برف و یخبندان جند ماه از فصل زمستان مسدود شوند و این قطع ارتباط امکان کمک رسانی و امداد را در حوادثی چون زلزله و سیل و اتمام آذوقه های سوختی و خوراکی  و حمله اقوام وحشی از بین می برد و بسا جمعیت هایی که بدلیل این حوادث بطور کلی از بین می رفتند بنابراین شروع زمستان همواره با ترس و دلهره همراه بود شب یلدا و جمع شدن خانواده و راز و نیاز و عبادت به درگاه خداوند متعال فرصتی بود برای تجدید روحیه وامیدوارشدن به کمک و مساعدت همدیگر در گذر از زمستان سرد  و البته میوه های رمز آلود انار و هندوانه شاید تمثیلی بود از ابهام زمستان در پیش و نیز رسم فال حافظ را نیز باید به تلاشی برای رفع درک این راز به حساب اورد .  در حسلب بسیاری از نواحی کشور پس از شب یلدا 60 روز به دو چله  بزرگ و کوچک اختصاص می یابد نخست چله بزرگ با 40 روز طول از اول دی لغایت ده بهمن و پس از ان چله کوچک با بیست روز دوام از دهم بهمن تا اخر بهمن رسم و در 15 بهمن  برآورد دیگری به نام های مختلف وجود دارد که در کردستان به پسر صیاد ( کور صیا ) مشهور است و آن تلاش پسری شکارچی است برای غلبه بر زمستان و انجام صید که یکی دو تلاش اولش به نتیجه نمی رسد اما تلاش نهائیش در همان چند روز اول نتیجه داده و عملا فصل سرما پایان یافته تلقی میگردد 15 بهمن نقطه عطفی در آهنگ تابش خورشید بر زمین به حساب می آید که از 15 بهمن اهنگ تغییرات تابشی به سمت غلبه  گرمای ورودی بر خروجی فزایش می یابد هر چند تنها در  پایان اسفند است که تراز تعادلی گرمای ورودی و خروجی ایجاد میگردد سنت یلدا طبیعتا در دنیای جدید کارکرد سنتی خود را بمثابه برنامه ریزی برای گذر از زمستان سرد و رمزالود فلات ایران از دست داده است.اما ا تفاقا به فرصتی برای  دورهمی های خانوادگی و دور شدن از هیاهوی دنیای شلوغ و پر مشغله جدید تبدیل شده است دیگر در دوران جدید هراسی از زمستان وجود ندارد راهها  بصورت بلندمدت بسته نشده و ترس تمام شدن آذوقه های خانوادگی وجود ندارد اما هنوز انسانها نیاز به پشتیبانی همدیگر  را دارند و یلدا فرصتی است برای گسترش نور مهربانی و بذل انسانها به همدیگر   18 آذر 1396