راه حل مقابله با فاجعه آلودگی هوا در ماههای سرد سال

منتشر شده در 5 دی ماه 1396 روزنامه ایران

راهکار مهار آلودگی هوا در فصل سرد

http://www.pishkhaan.net/news/61853/?t=

یادداشت 
راهكار مهار آلودگي هوا در فصل سرد

نويسنده: محمد طالب حيدري*

بر خلاف يک تصور عمومي که تابستان گرما و آلودگي با هم بروز مي کنند معضل آلودگي در کشور ما در ماه هاي سرد سال معمولاً به يک اوج بحراني مي رسد البته در ماه هاي سرد سال آلودگي هاي شيميايي بيشتر بروز مي کند. در اين نوشته کوتاه تلاش شده است به يک سوال پاسخ داده شود سوال اين است. با اين معضل چگونه مي توان مقابله کرد؟
    در همين مقدمه تاکيد مي کنم که اين يک معضل خطرناک است و به هيچ عنوان نبايد آن را دست کم گرفت يکي از آسيب هاي فضاي کارشناسي کشور اظهار نظر کردن بيشتر افراد در خصوص مطالبي مانند اقليم، خشکسالي، گرد وخاک و آلودگي هوا است. گاه حتي مديران اجرايي اين موضوع ها خود از مباني مشکل بي خبرند براي درک ابعاد خطرناک آلودگي تصور کنيد که اگر سکون هوا به جاي چهار پنج روز معمول، پانزده روز روي کشور ما دوام آورد؛ براي رفع معضل در کلانشهرهايي که هوايي براي تنفس باقي نمي ماند چه کار بايد کرد؟ آيا از عهده هيچ دولتي کار موثري برمي آيد؟ در پديده دوام سامانه هاي جوي گاهي شرايط حدي غيرمنتظره پيش مي آيند.
     بايد اين نکته را نيز يادآورد شد که هنوز انسان ياراي مقابله با برخي از پديده هاي طبيعي بزرگ مقياس مانند زلزله يا طوفان هاي شديد را ندارد، وارونگي هوا هم بيشتر يک پديده بزرگ مقياس بوده و درهمين مورد اخير از غرب کشور (اروميه) تا شرق کشور (سمنان) را در بر گرفت، وارونگي که به معناي نشست هواي سرد در لايه هاي نزديک سطح زمين است اين چينش سيال هوا را نمي توان به وسيله بادبزن يا پاشيدن آب با هواپيما (يک مورد در تهران اقدام شد) آشفته و متلاطم کرد. اجرا و پيشنهاد چنين راه حل هايي نشانه درک نادرست از عظمت اين اقيانوس هواست؛ تنها راه حل مفيد در برابر پديده هاي کلان جوي در حال حاضر شناخت روند پديده و حتي المقدور دور کردن جان و مال خود از عرصه خطر است.
    به جرات مي توان گفت که در بحث آلودگي هوا اين بعد قضيه را مديريت ها به يک دليل همواره ناديده مي گيرند که بالاخره حداقلي از هوا همواره در دسترس است و تجربه بحران تمام شدن هواي مورد نياز تنفس را نداريم. اما اين بحران درجهان سابقه دارد. 5 تا 9 دسامبر سال 1952 در لندن فاجعه اي اتفاق افتاد که در تاريخ به مه دود بزرگ شهرت دارد و به مرگ 4 هزار نفر و بيماري بيش از صد هزار نفر انجاميد؛ همچنين در دسامبر 1930 در دره ميوز بلژيک، دهها نفر جان خود را از دست دادند، شرح و بسط فني علل آلودگي از شرح يک يادداشت روزنامه اي خارج است اما مختصراً بايد گفت که متهم اصلي آلودگي در ماه هاي سرد سال يک عامل هواشناختي به نام وارونگي است.
    
    چرا مي توان بر اين معضل پيروز شد؟
    وارونگي هوا را مي توان از حدود 10 روز قبل برآورد کرد. مديريت کيفيت هوا بايد اين سياست خود را که تنها پس از بروز بحران شروع به اقدام مي کند ترک کند. بايد گفت درفضاي محصورکلانشهر 10 ميليوني تهران ميزان معيني از هواي پاک وجود دارد که قبل از تمام شدن و آلوده شدن اين ميزان معين از هواي پاک بايد با توجه به دوام زماني دوره وارونگي نسبت به حفظ آن اقدام کرد. حفظ آن البته در شهر تهران تنها بستگي به مديريت تردد خودرو ها و کارگاه هاي ريز و درشت سطح شهر دارد طبيعتاً اگر چند روز قبل از شروع بحران محدوديت ها اعمال شود روند تخريب هواي پاک را به تاخير مي اندازد و البته اين زمان تاخير بايد متناسب با دوره زماني پيش بيني شده دوام وارونگي باشد. اين راه حل ساده چرا انجام نمي شود بيشتر به دليل عدم شجاعت قبول مسئوليت است و نيز دستگاه هاي مسئول در شرح وظايف شان اين نوع اقدام ها نيامده است و در ثاني به مصداق سري که درد نمي کند چرا دستمال بست، اين مسئوليت اضافه را براي خود ايجاد نمي کنند، در عوض پرداختن به همان ريزه کاري معمول و روزمره را کافي مي دانند اما اگر جداً در پي حل معضل خطرناک آلودگي هوا هستيم در تهران و ساير کلانشهرهاي کشور براي مديريت کيفيت هوا به يک مديريت هوشمند نياز است که با شناخت علت اصلي آلودگي با بهره گيري از امکانات علمي و فني روز به صورت بهنگام اقدام نمايد. طبيعتاً هماهنگي مردم و گروهي از دستگاه هاي اجرايي شرط ضرور موفقيت اين تلاش است چنانکه عادت دستگاه هاي اجرايي و اداري کشور است معضل را نبايد زياد پيچيده وغير قابل حل جلوه داد. آمادگي ارائه يک راه حل عملي از طرف راقم اين سطور در هر سطح که لازم باشد وجود دارد. 
    
    *رئيس اداره هواشناسي استان کردستان